DBAM poleca materiały edukacyjne wykonane samodzielnie

„To, czego nie widać” – transplantacja w świetle

Na pierwszy rzut oka uczniowie widzą zwyczajne osoby: dziecko, nastolatka, kobietę, mężczyznę lub całą rodzinę. Dopiero po położeniu zalaminowanej ilustracji na podświetlanym blacie albo skierowaniu jej w stronę światła ukazują się narządy wewnętrzne oraz przeszczepiony narząd.

Ten prosty efekt staje się punktem wyjścia do rozmowy o tym, że osoba po transplantacji często niczym nie różni się od innych. Nie widzimy jej choroby, przebytej operacji ani narządu, dzięki któremu może żyć, uczyć się, pracować, bawić i być blisko swoich bliskich.

Cele lekcji

Po zajęciach uczeń:

• wie, czym jest transplantacja;
• potrafi wymienić narządy i tkanki, które mogą być przeszczepiane;
• rozumie, że przeszczepiony narząd może uratować życie albo znacząco poprawić jego jakość;
• wie, że osoba po transplantacji może wyglądać zupełnie zdrowo;
• rozumie znaczenie rozmowy z rodziną o swoim stosunku do dawstwa;
• potrafi rozróżnić podstawowe fakty od mitów dotyczących transplantacji;
• rozwija empatię wobec osób oczekujących na przeszczep i żyjących z przeszczepionym narządem.

Potrzebne materiały

• wydrukowane parami ilustracje tych samych osób: jedna bez widocznych narządów, druga z zaznaczonymi narządami i transplantem;
• laminator i folie do laminowania;
• podświetlany blat, lampka, okno albo latarka w telefonie;
• ilustracje dzieci i dorosłych po przeszczepieniu serca, płuc, wątroby lub nerki;
• kartki z nazwami narządów;
• opcjonalnie: oświadczenia woli, quiz „Fakty i mity” oraz fotografie pokazujące codzienne życie osób po transplantacji.

Przygotowanie pomocy

Dwie dopasowane ilustracje nakładamy dokładnie na siebie. Na ilustracji widocznej od przodu znajduje się zwyczajnie ubrana osoba. Na warstwie spodniej umieszczamy narządy wewnętrzne i wyróżniamy kolorem narząd przeszczepiony. Całość laminujemy.

Bez podświetlenia uczeń widzi zwyczajną postać. Po przyłożeniu ilustracji do światła pojawia się jej „wewnętrzna historia”.

Pomoc można wykonać samodzielnie przy użyciu zwykłej drukarki, papieru i folii do laminowania. Nie wymaga drogich modeli anatomicznych ani specjalistycznego sprzętu.

Przebieg lekcji

1. „Co widzisz?” – rozpoczęcie zajęć (5 minut)

Prowadzący pokazuje ilustrację bez podświetlenia i pyta:

Kogo widzicie?
Czy ta osoba wygląda na chorą?
Czy na podstawie wyglądu możemy powiedzieć, co wydarzyło się w jej życiu?
Czy każdą chorobę lub niepełnosprawność można zobaczyć?
Po krótkiej rozmowie prowadzący przykłada ilustrację do światła. Uczniowie widzą narządy wewnętrzne oraz zaznaczony przeszczep.

Komentarz prowadzącego:

„Właśnie odkryliśmy historię, której wcześniej nie było widać. Ta osoba żyje z przeszczepionym narządem. Może chodzić do szkoły, mieć przyjaciół, uprawiać sport i realizować swoje marzenia. Jej codzienność stała się możliwa dzięki decyzji o dawstwie narządów”.

2. Co można przeszczepić?

Uczniowie losują lub dopasowują nazwy narządów do odpowiednich postaci.

Można przeszczepiać między innymi:

nerki,
serce,
płuca,
wątrobę,
trzustkę,
jelito,
rogówki oraz inne tkanki.
Prowadzący wyjaśnia, że nie każdy pacjent potrzebuje całego narządu. Możliwe jest również przeszczepienie części wątroby, a od żywego dawcy — w określonych sytuacjach — jednej nerki lub fragmentu wątroby.

Warto pokazać szczególny przykład przeszczepienia nerki. Własne nerki pacjenta najczęściej pozostają na swoim miejscu, a nową nerkę umieszcza się niżej, w okolicy miednicy. Dlatego człowiek po takim przeszczepieniu może mieć trzy nerki.

3. „Światło, które ujawnia drugie życie”

Kolejni uczniowie podświetlają przygotowane postacie i próbują rozpoznać wyróżniony narząd.

Przy każdej ilustracji prowadzący może zadać pytanie:

Co mogło zmienić się w życiu tej osoby po transplantacji?
Do czego mogła wrócić?
O czym mogła marzyć podczas oczekiwania na przeszczep?
Co może czuć rodzina osoby, która otrzymała narząd?
Dlaczego o transplantacji warto rozmawiać wcześniej, a nie dopiero w chwili tragedii?
Ważne jest, aby nie przedstawiać osoby po transplantacji wyłącznie jako chorego pacjenta. To przede wszystkim człowiek, który dostał szansę na dalsze życie.

4. Historia jednej rodziny

Prowadzący pokazuje ilustrację rodziców z dzieckiem. Bez podświetlenia widzimy rodzinny portret. W świetle ujawnia się przeszczepiony narząd dziecka.

Komentarz prowadzącego:

„Transplantacja nie zmienia życia tylko jednej osoby. Kiedy uratowane zostaje dziecko, jego rodzice odzyskują nadzieję, a cała rodzina może ponownie planować wspólną przyszłość. Dar narządu ma wpływ na znacznie więcej osób, niż widzimy na pierwszy rzut oka”.

Należy jednocześnie mówić z szacunkiem o rodzinie dawcy. Za możliwością uratowania życia stoi jej doświadczenie straty i bardzo trudne emocje.

5. Fakty i mity (10 minut)

Uczniowie oceniają, czy zdania są prawdziwe.

„Po człowieku można rozpoznać, że ma przeszczepiony narząd” — mit.
„Osoby po transplantacji mogą się uczyć, pracować, podróżować i uprawiać sport” — fakt, choć muszą pozostawać pod opieką lekarzy i przyjmować leki.
„Jedna osoba może po śmierci pomóc kilku pacjentom” — fakt.
„Lekarze ratują życie pacjenta bez względu na to, czy mógłby zostać dawcą” — fakt.
„O swoim stosunku do dawstwa warto powiedzieć najbliższym” — fakt.
„Przeszczepienie oznacza całkowity koniec leczenia” — mit. Biorca wymaga stałej kontroli i leczenia zapobiegającego odrzuceniu narządu.
6. Podsumowanie

Prowadzący ponownie pokazuje jedną z ilustracji — najpierw bez światła, a następnie podświetloną.

Pytanie końcowe:

„Czego nie widzieliśmy, dopóki nie pojawiło się światło?”

Możliwe odpowiedzi uczniów: choroby, przeszczepionego narządu, historii dawcy, wdzięczności, drugiej szansy, nadziei.

Zdanie kończące lekcję:

„Nie każdą historię człowieka można zobaczyć z zewnątrz. Czasem dopiero światło pokazuje, że w czyimś ciele bije podarowane serce, pracuje przeszczepiona nerka albo oddychają nowe płuca. Dlatego rozmawiajmy o transplantacji — zanim ktoś będzie potrzebował naszej decyzji”.

Kreatywność, która służy edukacji

Ręcznie wykonane, podświetlane ilustracje są znakomitym przykładem tego, że wartościowa edukacja nie musi opierać się na drogich pomocach dydaktycznych. Najważniejszy jest pomysł, wiarygodny przekaz i emocja, która zostaje z uczniami po zakończeniu zajęć.

Koszt przygotowania materiałów jest niewielki: wydruk, papier, folie do laminowania i dostępne źródło światła. Pomoc można wykorzystywać wielokrotnie, łatwo ją przewozić między szkołami i dostosowywać do wieku uczestników. Jest trwała, higieniczna i odporna na częste używanie.

Jej największą wartością jest element zaskoczenia. Uczniowie nie tylko słuchają o transplantacji — sami odkrywają ukrytą warstwę ilustracji. Światło nie jest tutaj jedynie technicznym efektem. Staje się symbolem nadziei, drugiej szansy i życia podarowanego drugiemu człowiekowi.

To prosta, niedroga i wyjątkowo kreatywna pomoc, która może poruszyć młodzież skuteczniej niż kosztowny model anatomiczny czy długa prezentacja multimedialna.

PDF do pobrania:

LEKCJA PDF

Plik narządy osoby dorosłe

Plik narządy dzieci

 

Aktualności, PLIKI DO POBRANIA