DBAM pyta Specjalistę... "O samoświadomości w chorobie"

SAMOŚWIADOMOŚĆ W CHOROBIE: opracowanie dr n. o zdr. Aleksandra Tomaszek

Współczesna medycyna coraz częściej opiera się na partnerskiej relacji między pacjentem a zespołem terapeutycznym. Oznacza to, że pacjent nie jest jedynie odbiorcą zaleceń, ale aktywnym uczestnikiem procesu leczenia. Tym, co stanowi fundament takiego podejścia, jest self-care, czyli świadome dbanie o siebie – o swoje zdrowie fizyczne, emocjonalne i społeczne. Zaangażowanie w samoopiekę pomaga lepiej radzić sobie z chorobą, zwiększa skuteczność leczenia i poprawia jakość życia. Jednak wielu pacjentów doświadcza trudności w utrzymaniu motywacji czy wdrażaniu zaleceń. Warto przyjrzeć się tym barierom i sposobom, jak można je stopniowo pokonywać?
1. Brak wiedzy i zrozumienia choroby
Nie jest łatwo aktywnie dbać o siebie, jeśli nie do końca rozumie się swoją chorobę czy cel leczenia. Trudne pojęcia medyczne i zbyt szybkie wizyty lekarskie mogą potęgować niepewność i zniechęcenie.
Co możesz zrobić:
 • Poproś lekarza lub pielęgniarkę o wytłumaczenie w prostych słowach, dlaczego dane zalecenie jest ważne.
 • Zapisuj pytania, które pojawiają się między wizytami.
 • Korzystaj z materiałów edukacyjnych – filmów, broszur, infografik – które pomagają lepiej zrozumieć chorobę.
 • Pamiętaj: masz prawo do informacji. Zrozumienie to pierwszy krok do poczucia kontroli.
2. Niska motywacja i brak wiary we własny wpływ
Przy chorobach przewlekłych łatwo o zniechęcenie, zwłaszcza gdy efekty nie są widoczne od razu. To naturalne, że czasem brakuje sił i wiary, że Twoje działania mają sens.
Jak sobie pomóc:
 • Ustalaj małe, konkretne cele, które są możliwe do osiągnięcia (np. 10 minut spaceru dziennie, jedno ćwiczenie oddechowe po śniadaniu).
 • Celebruj nawet drobne sukcesy — każdy krok się liczy.
 • Skup się na tym, co możesz kontrolować tu i teraz.
 • Szukaj wsparcia — rozmowa z psychologiem może pomóc odzyskać motywację i poczucie wpływu.
3. Brak wsparcia emocjonalnego i społecznego
Samotność w chorobie potrafi być równie obciążająca jak objawy fizyczne. Brak zrozumienia ze strony bliskich często prowadzi do wycofania i poczucia bezsilności.
Co może pomóc:
 • Dołącz do grupy wsparcia – kontakt z osobami, które przeżywają podobne trudności, bywa ogromnym źródłem siły.
 • Rozmawiaj z bliskimi o swoich potrzebach – nie każdy wie, jak pomagać.
 • Jeśli czujesz przytłoczenie lub smutek, skorzystaj z pomocy psychologa lub terapeuty. To oznaka troski o siebie, nie słabości.
4. Zmęczenie chorobą i wypalenie
Długotrwałe leczenie może prowadzić do tzw. „zmęczenia chorobą”. Wtedy nawet proste czynności związane z dbaniem o zdrowie wydają się zbyt trudne.
Jak odzyskać energię:
 • Daj sobie prawo do odpoczynku — nie musisz „walczyć” z chorobą każdego dnia.
 • Wprowadź proste techniki relaksacyjne, np. oddech przeponowy, krótkie przerwy na uważność, medytację.
 • Zwracaj uwagę na to, co Cię wzmacnia: wdzięczność, kontakt z naturą, małe przyjemności.
5. Złożoność zaleceń medycznych
Wielu pacjentów gubi się w natłoku zaleceń, leków i terminów badań. To normalne, że przy takiej ilości informacji łatwo o chaos.
Co możesz zrobić:
 • Poproś o spisanie planu leczenia w prosty sposób lub stwórz własny harmonogram.
 • Ustal z lekarzem, co jest priorytetem, a co można odłożyć.
 • Korzystaj z aplikacji lub przypomnień – ułatwią codzienne dbanie o zdrowie.
6. Brak czasu i nadmiar obowiązków
Wielu pacjentów uważa, że nie ma czasu na self-care. Jednak troska o zdrowie nie zawsze wymaga dodatkowych godzin — często chodzi o zmianę drobnych nawyków.
Spróbuj:
 • Wpleść dbanie o siebie w codzienne czynności: oddechowe pauzy w pracy, spokojny posiłek, krótki spacer.
 • Stwórz rytuały dnia – nawet kilka minut dziennie może mieć znaczenie.
 • Zamiast dążyć do perfekcji, szukaj rozwiązań, które są dla Ciebie realne.
7. Brak partnerskiej relacji z personelem medycznym
Trudno się angażować, jeśli czujesz, że Twoje zdanie się nie liczy. W relacji z personelem medycznym masz prawo do współdecydowania o leczeniu.
Jak budować partnerstwo:
 • Mów otwarcie o swoich obawach, potrzebach i trudnościach.
 • Proś o wspólne podejmowanie decyzji.
 • Pamiętaj: jesteś ekspertem od własnego doświadczenia choroby – Twoja perspektywa jest równie ważna jak wiedza specjalisty.
8. Przekonania i kontekst kulturowy
Twoje podejście do zdrowia i leczenia może być kształtowane przez wartości, wychowanie czy otoczenie. Warto być tego świadomym i szukać rozwiązań, które są zgodne z Twoim światopoglądem.
Jak to wykorzystać:
 • Rozmawiaj z lekarzem lub terapeutą o swoich przekonaniach i wartościach.
 • Nie bój się pytać i wyrażać wątpliwości.
 • Jeśli to możliwe, korzystaj z wsparcia osób, które rozumieją Twój kontekst kulturowy.
WAŻNE 
Self-care nie jest obowiązkiem ani testem silnej woli. To proces uczenia się, jak troszczyć się o siebie w realny, czuły sposób.
Każdy krok, który podejmujesz – nawet najmniejszy – ma znaczenie.
Pamiętaj:
 • nie musisz być idealny,
 • masz prawo prosić o pomoc,
 • Twoje zaangażowanie ma sens.
To właśnie wspólna odpowiedzialność – Twoja i zespołu terapeutycznego – tworzy przestrzeń, w której możliwe jest zdrowienie, lepsze samopoczucie i większa jakość życia.
Źródła:
1. Engaging patients in decision-making and behavior change to promote prevention - PMC
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6996004/
2. Drivers and barriers to promoting self-care in individuals living with multiple long-term health
conditions: a cross-sectional online survey of health and care professionals | BMC Public Health |
https://bmcpublichealth.biomedcentral.com/.../s12889-025...
3. The impact of perceived social support on chronic disease self-management among older inpatients in China: The chain-mediating roles of psychological resilience and health empowerment – PMC https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12032646/
4. Chronic Illness: Sources of Stress, How to Cope. https://my.clevelandclinic.org/.../4062-chronic-illness
5. Cultural Competence in Health Care: Is it important for people with chronic conditions? | Health
Policy Institute | Georgetown University https://hpi.georgetown.edu/cultural

Aktualności